Iedereen is van de wereld. En de wereld is van iedereen

Houd van vreemdelingen als van jezelf. Want jullie zijn zelf ook vreemdelingen geweest.
– Leviticus 19:33

“Wie beschermt mij en wie me lief is?” vroeg de man aan de burgemeester. Volgens hem bleef het stil. De man is tegen een tijdelijke opvang voor asielzoekers in zijn dorp. “We zijn niet boos omdat er vluchtelingen komen, maar omdat het zoveel alleenstaande mannen zijn. Nu voelen we ons onder druk gezet, het lontje is kort geworden.”

Wat de man bedoeld is: alleenstaande jonge mannen zijn gevaarlijk… Is dat zo? Of is dat gewoon projectie? Anderen verdenken van wat je zelf blijkt te doen? Gewelddadig worden – omdat je bang bent voor andermans geweld? Het antwoord op de vraag van de man is eenvoudig: “De politie.” In Nederland word iedereen beschermd door politie en justitie. Daar mag je op rekenen. En daarom mogen alleen zij geweld gebruiken. 

“Toen brak de paniek uit. Dan komt het ineens heel dichtbij”, vertelde de man over het moment waarop de gemeente inwoners informeerde over de komst van zo’n zeventig niet-Westerse jongemannen. Met ‘het’ bedoelt de man: tientallen vreemdelingen – in een dorp van duizenden mensen. Waarvan demonstranten daar zeggen: “Ons dorp is van ons, voor altijd. Wij beschermen het met trots en volle strijd.” Je meent het: ‘Ons dorp’? Misschien zou ‘ons’ FLUZI-toneelstuk (FLakkee Uit Z’n Isolement) daar eens opgevoerd moeten worden?

Op het Christelijk Lyceum had ik een geschiedenisleraar, meneer Hiensch. Hij vertelde over de Spaanse filosoof Ortega y Gasset, die ruim honderd jaar geleden het boek De Opstand der Horden schreef. Daarin beschrijft hij de ‘massamens’, iemand die zich gedraagt als een zelfgenoegzaam kind. Drie dingen kenmerken zo iemand: weinig bescheidenheid, weinig zelfkritiek en weinig respect voor gezag. Dat kan leiden tot een gevoel van macht en een sterke drang om anderen te overheersen. Hoe actueel. 

Popgroep The Scene schreef ooit Beschaving. Daarin zingt Thé Lau over de horde: “Van christenen naar heidenen, en terug naar de barbaren. En een barbaar doet wat? Vormt een horde en brandt plat”. Om te eindigen met dit refrein: “Dit is de beschaving, dit is mooi en groot. En dus kwetsbaar voor beschadiging, en domheid eist de dood”. Daar is onze ‘beschaving’ aan het belanden? 

“We zijn geen racisten”, hoor je vaak. “En ook geen nazi’s.” Gaat het daarom? Waar het om draait, is hoe we met elkaar omgaan. Gebruik je geweld om te krijgen wat je wilt? Rellen en brandstichting, vechten met de politie en tegenhouden van de brandweer – om te zorgen dat “het gewoon blijft zoals het is”? Met fakkels, stokken en stenen? Blijkbaar ben je zo bang dat je anderen bang gaat maken – om zelf niet meer bang te hoeven zijn. Maar het werkt niet. Want uiteindelijk wordt iedereen bang. En dan? 

Even een parallel. Van huiselijk geweld weten we dat het vaak voortkomt uit machteloosheid. Mensen –meestal mannen– gaan slaan omdat ze geen woorden meer hebben. Geweld is vaak een teken van onmacht. En soms ook van onwetendheid. Onder die machteloosheid ligt dikwijls een gevoel van vernedering. En angst om te verliezen wat je hebt. Geweld wordt dan een wanhopige poging om toch nog iemand te zijn. ‘Ik sla dus ik besta’?

Allemaal begrijpelijk, allemaal menselijk. Maar de vraag is: “Wie beschermt ons, en wat ons lief is?” Want wanneer ‘de horde’ de straat overneemt en dreiging normaal wordt, is de samenleving in gevaar. Dan verdwijnen vertrouwen en veiligheid. En verdwijnt uiteindelijk ook de vrijheid. Precies de waarden waarvoor relschoppers zeggen ‘te strijden’. “We zijn gewoon heel erg bang voor chaos in ons dorp!”, zoals cartoonist Jip van den Toorn een brandstichtende relschopper laat brullen.

De wereld is in beweging. Mensen zijn in beweging. Dat vraagt veel van ons allemaal. Hoe blijven we geloven in nuchterheid, verdraagzaamheid en medemenselijkheid? Misschien zoals The Scene in een ander nummer zong? “Iedereen is van de wereld. En de wereld is van iedereen.” Had die man uit Nazareth het mooier kunnen zeggen?

Deze blog is een (bewerkte) overdenking uit Vrijzinnige Klanken, het kerkblad van Remonstranten Sommelsdijk.