Maria Petitpas, predikantsvrouw in de schaduw van Wtenbogaert

Gelukkig is er tegenwoordig veel meer aandacht dan vroeger voor de betekenis van vrouwen in de (bijbelse) geschiedenis. Denk maar aan titels als Vrouwen in de Bijbel en 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Toch blijft de rol van vrouwen vaak onderbelicht, mede omdat we van hen helaas minder lezen in de archieven. We komen vaak niet veel verder dan het belegen klinkende ‘achter elke man staat een sterke vrouw’. Dat geldt ook voor de vroege remonstranten.

De arminiaansgezinde jurist en theoloog Hugo de Groot ontsnapte in 1621 dankzij zijn vrouw Maria van Reigersberch in een boekenkist uit Slot Loevestein. Dankzij de brieven die Maria en Hugo elkaar schreven weten we wat meer van haar. De remonstrantse predikant Dominicus Sapma van Hoorn ontsnapte een paar maanden later in datzelfde jaar 1621, uit het Amsterdamse Rasphuis. Verkleed in de kleren van zijn vrouw Grietje Ulbes. Maar, wat weten we nog meer over haar?

Liefdevolle huwelijksband

En, hoe zat het met de  vrouw van remonstrants voorman Johannes Wtenbogaert? Dankzij een artikel van Fernie Maas en Henk Nellen in het kader van het project Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland kunnen we daar iets meer over zeggen. Maria Petitpas (ca 1566 – 1640) was de tweede vrouw van Wtenbogaert, eerder was hij getrouwd geweest met Anna van den Broek die in 1605 overleed. Ook Maria Petitpas, waarschijnlijk afkomstig uit Den Bosch, was eerder getrouwd geweest en weduwe geworden. Op 2 april 1606 trouwden Wtenbogaert en Petitpas in de Haagse Grote of St. Jacobskerk. Het echtpaar ging in Wtenbogaerts huis aan de Haagse Hofsingel wonen, inclusief twee dochters uit Petitpas’ eerste huwelijk.

Petitpas, niet onbemiddeld,  heeft alle theologische controverses en politieke verwikkelingen rond haar man tijdens het Twaalfjarig  Bestand (1609-1621) van nabij meegemaakt. Inclusief de vlucht van haar man naar het buitenland nadat staatsman Johan van Oldenbarnevelt was gearresteerd. Wtenbogaert werd bij verstek veroordeeld tot eeuwige ballingschap en confiscatie van zijn bezit. Maria Petitpas volgde haar man in zijn ballingschap naar Parijs en Rouen, maar keerde af en toe terug naar Den Haag. Uiteindelijk keerden ze samen terug in Den Haag in 1626. Prins Maurits was overleden en onder diens halfbroer en opvolger Frederik Hendrik kregen de remonstranten langzaam maar zeker meer bewegingsruimte.

Maria Petitpas door Van Mierevelt

Er is slechts één brief van Petitpas zelf bewaard gebleven, naast meerdere brieven van Wtenbogaert aan zijn vrouw. Volgens Maas en Nellen was Wtenbogaert zich zeer bewust van de ellende die zijn vrouw gedurende lange tijd moest doorstaan door het lot dat hem als remonstrants leidsman getroffen had. Gesproken wordt van een innige en liefdevolle huwelijksband. Ook al blijft Maria Petitpas, net als veel van haar vrouwelijke tijdgenoten, staan in de schaduw van haar man, we weten gelukkig iets van haar. Ook zij moet een sterke vrouw zijn  geweest, al was angstvalligheid haar volgens Maas en Nellen niet vreemd. De auteurs eindigen hun artikel in ieder geval met de conclusie dat ook Petitpas model kan staan ‘voor de toewijding waarmee een zeventiende-eeuwse predikantsvrouw zich voor haar echtgenoot inzette.’ Waarvan acte!       

Koen Holtzapffel

Lit: art. Fernie Maas en Henk Nellen, ‘Petitpas, Maria’ in Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland

Nieuwsgierig geworden naar (de vrouwen in) het leven van voorman der Remonstranten Johannes Wtenbogaert? 

De taakgroep voor het remonstrantse erfgoed van de Remonstrantse Broederschap organiseert, samen met de Remonstrantse Gemeente Rotterdam, een studiemiddag op vrijdag 23 januari, van 14.00 -17.00 uur in de Rotterdamse Arminiuskerk.

Een keur van sprekers zal ingaan op de persoon van Johannes Wtenbogaert (1557 -1644) die als stichter van de Remonstrantse Broederschap beschouwd kan worden. Wie was hij, waar stond hij theologisch voor. Hoe zat het ook al weer met het theologische geschil. Wat was het verband met de dood van Oldenbarnevelt?

Zie voor het definitieve programma www.rotterdam.remonstranten.nl

Deelname aan de middag kost € 30, graag aanmelden bij het kerkkantoor van de Remonstrantse Gemeente Rotterdam (administratie@remonstrantenrotterdam.nl of 010 436 0543) voor 15 januari met gelijktijdige overmaking van de deelname kosten. Bankrekening NL23 INGB 0000 1707 14 t.n.v. Remonstrantse Gemeente Rotterdam, o.v.v. aanmelding Studiemiddag Wtenbogaert en naam deelnemer.